Thema 1. Oorzaken

Waarom dik zijn meer oorzaken heeft dan 'gewoon' veel eten en weinig bewegen.

Heeft iemand wel eens opgemerkt: “Zou je dat nou wel doen?” toen je een koekje wilde pakken? Of ben je wel eens nee-schuddend aangekeken wanneer je de roltrap nam? Logisch, want veel mensen denken: Als je gewoon wat minder zou eten en meer zou bewegen, zou je niet zo dik zijn.

Onzin, want niet elk pondje gaat door het mondje! De oorzaak van dik zijn is veel complexer. Naast voeding en beweging zijn er nog meer factoren die van invloed zijn op jouw gewicht. Ben je benieuwd wat dit zijn?


Start
  1. GENETISCHE AANLEG

    Veertig tot zeventig procent van ons gewicht kan worden verklaard door ons DNA en ieders gewicht is dus voor een groot deel erfelijk bepaald. Een genetische aanleg om dik te worden kan grote individuele verschillen verklaren bij mensen met dezelfde leefstijl en achtergrond. Onze voorouders met aanleg voor het opslaan van vet en een zuinige verbranding, hadden veel geluk, want hierdoor konden zij in tijden van honger langer teren op hun lichaamsvet en hadden dus een grotere overlevingskans (Vet Belangrijk, Hoofdstuk 1).

    Vraag

    Ken jij iemand die relatief veel eet, maar wel dun is? Of juist iemand die al zijn hele leven dik is geweest? En hoe zit dat bij jou denk je?

  2. HORMONAAL

    Hormonen zijn van grote invloed op ons lichaamsgewicht. Het hebben van een hormonale afwijking is een veelvoorkomende oorzaak van dikker worden. Bij vrouwen komt bijvoorbeeld het Polycysteus Ovarium Syndroom PCOS vrij vaak voor. Door te veel mannelijk hormoon uit de eierstokken krijgen deze vrouwen een combinatie van onregelmatige menstruatie, overbeharing, acné en vaak gewichtstoename. Andere voorbeelden zijn een traag werkende schildklier, het (zeldzame) syndroom van Cushing of een tekort aan groeihormoon of (bij mannen) het geslachtshormoon testosteron. Het komt ook vaak voor dat mensen na een zwangerschap of menopauze aankomen door een verandering in hun hormoonspiegels.

  3. ZELDZAME AANDOENINGEN

    In sommige gevallen is er sprake van een zeldzame lichamelijke afwijking die dik zijn (mede-) veroorzaakt. Denk hierbij aan: een afwijking in het DNA bij zo’n 4% van mensen met obesitas (zoals een MC4R-deficiëntie, POMC-deficiëntie of leptine-deficiëntie), schade aan de hypothalamus (door bestraling, operatie of een zeer harde klap op het hoofd), een hersentumor of andere syndromen (zoals het Prader-Willi-syndroom en het Bardet-Biedl-syndroom). Het kan soms lang duren voordat iemand erachter komt dat hij of zij dik is door een dergelijke afwijking, omdat er veelal van uit wordt gegaan dat gewicht enkel door leefstijl veroorzaakt wordt.

    Vraag

    Heb je wel eens aan iemand gevraagd waarom zij of hij dik was? En wat is de reden dat je dit juist wel of niet hebt gevraagd?

  4. MEDICATIE

    Diverse medicijnen kunnen ervoor zorgen dat het lichaam meer vet opslaat, zoals middelen tegen hoge bloeddruk, antidepressiva, anti-epileptica, insuline en medicijnen die corticosteroïden bevatten (zoals bepaalde neussprays, huidcrèmes, inhalatiepuffers, oog- en oordruppels) en nog veel meer (Vet Belangrijk, Hoofdstuk 9). Als men erachter komt dat iemand heftig reageert op de medicatie, kan soms het type medicatie of de dosering worden aangepast. Maar dit is niet altijd mogelijk, aangezien de medicatie juist bijdraagt aan een over het algemeen verbeterde gezondheid als het gegeven wordt voor een specifieke aandoening.

  5. MENTALE FACTOREN

    Mentale factoren, zoals stress, trauma, depressie en eetstoornissen (o.a. boulimia nervosa en eetbuienstoornis) kunnen leiden tot gewichtstoename. Depressieve gevoelens kunnen versterkt worden door pesterijen, stigmatisering en fat-shaming (Thema 4), waardoor iemand in een vicieuze cirkel terecht kan komen. Het wordt mensen met een mentale stoornis aangeraden om hiervoor in overleg met de huisarts specifieke psychische hulp te zoeken.

    Vraag

    Heb jij wel eens een eetbui gehad? Waardoor werd dat getriggerd en hoe voelde jij je toen?

  6. LEEFSTIJLFACTOREN

    Naast langdurig te veel en te ongezond eten en te weinig bewegen zijn er nog meer leefstijlfactoren die kunnen leiden tot gewichtstoename. Te weinig slaap en het werken in nachtdiensten kunnen onder andere via cortisolverhoging leiden tot buikvetstapeling en meer trek in hoogcalorisch eten (Vet Belangrijk, Hoofdstuk 6). Andere leefstijlfactoren waardoor je dikker kunt worden zijn: alcoholgebruik, stoppen met roken en ’s nachts eten. Daarnaast kan ook het volgen van crashdiëten leiden tot gewichtstoename, doordat dit het eetlustregulatiesysteem en de verbranding flink verstoort. Dit heet ook wel het jojo-effect en is heel schadelijk voor de gezondheid (Thema 3).

    Vraag

    Leefstijl wordt ook veroorzaakt door iemands opvoeding en omgeving. Denk eens na: Wat zijn factoren die jouw leefstijl hebben beïnvloed? (Bekijk Thema 2)

  7. Het verhaal van Tatjana Almuli

zegt iemand wel eens tegen jou:

“Zou je dat nou wel doen?”

Dan is de kans groot dat hij of zij ook denkt: “Elk pondje gaat door het mondje.” Deel daarom deze Dikke Onzin thema’s en begin er een gesprek over met De Gespreksstarter!

Begin een gesprek

Ontdek de andere thema’s